Meer isotopen voor patiënten door nucleaire fusie

Gepubliceerd op: 14-10-2019

Roel van Leeuwen, NH Dagblad september 2019

Greg Piefer is niet alleen de topman van Shine. De natuurkundige is ook het brein achter de installatie waarmee medische isotopen, zoals molybdeen, kunnen worden geproduceerd. Isotopen die van levensbelang zijn voor bijvoorbeeld kankerpatiënten.

Shine geeft aan twee baanbrekende innovaties te introduceren. Als eerste de Shine versneller. Deze genereert volgens het bedrijf ruim voldoende neutronen als vervanging voor neutronen die door reactoren worden geproduceerd. Deze neutronen zorgen voor de omzetting van laag verrijkt uranium naar medische isotopen.

Daarnaast wordt gebruik gemaakt van een vloeibare uranium-oplossing. Dit maakt dat een heel groot deel van het uranium wordt omgezet naar medische isotopen. Bij het huidige proces in de reactor maakt men gebruik van vaste platen en hierbij worden slechts enkele procenten van het uranium omgezet en moet het grootste deel van het uranium worden afgevoerd als langlevend afval.
Piefer: ,,Door deze innovaties is het Shine proces veel schoner, veel veiliger en veel kosten-effectiever. Bovendien is de leveringsbetrouwbaarheid significant beter door de flexibele productie met deze versnellers.’’ Volgens Shine kan het bedrijf met acht van deze versnellers - die allen in één fabriek passen - tenminste net zoveel molybdeen produceren als een van de huidige molybdeenfabrieken in Petten, België, Zuid-Afrika of Australië. Met de isotopen uit Petten worden nu dagelijks meer dan 30.000 patiënten geholpen.

Piefer rekent erop dat de fabriek in Janesville in 2022 zover is dat er op commerciële schaal molybdeen (voor diagnose) wordt geproduceerd. Hij hamert op het belang hiervan. ,,Wij willen ervoor zorgen dat er een stabiele toevoer is van medische isotopen naar de klanten zodat patiënten krijgen wat ze nodig hebben.’’

De wereld is nu volledig afhankelijk van veelal verouderde reactoren, die regelmatig buiten bedrijf zijn. Niet voor niets dringen bijvoorbeeld oncologen in ons land aan op de komst van de Pallas reactor. Juist ook omdat deze techniek zich al bewezen heeft.

Shine wil echter een groot deel van de productie van de reactoren overnemen. Eerst vanuit Amerika en Europa en wellicht op termijn ook nog met een derde fabriek in Azië. En volgens Piefer zal het niet blijven bij isotopen die belangrijk zijn voor de diagnosestelling. ,,Wij hebben ook Shine Therapeutics gelanceerd. Dat focust zich op het verwerken van bestraalde producten van behandelisotopen. Lutetium-177 (kan gebruikt worden voor de behandeling van onder andere prostaatkanker, red) is voor de nabije toekomst het meest interessant.’’

Nucleaire technologie

Hoewel Shine zich nu richt op de gezondheidsindustrie is Shine volgens Piefer op de eerste plaats een bedrijf is dat zich bezighoudt met de ontwikkeling van nucleaire technologie. ,,Ik ben hiermee begonnen omdat ik al schone energie wilde produceren sinds ik nog op college zat. Ik studeerde nucleaire fusie met het doel om schone energie te maken.’’

Hij ondervond echter dat het een lange weg is om dit te realiseren. ,,Ik heb daarom een koers uitgestippeld zodat we hier stap voor stap naartoe gaan. Met elke stap onderweg willen we een groot sociaal probleem oplossen. Het is voor mij belangrijk om vormen van nucleaire fusie uit te vinden waarmee we levens kunnen verbeteren.’’

Na de productie van medische isotopen wacht de volgende uitdaging: transmutatie op grote schaal. Transmutatie is het proces waarbij elementen worden omgezet naar andere elementen. ,,Daarmee kunnen we de levensduur van langlevend radioactief afval van reactoren aanpakken. Dat is een grote markt, zeker in de Verenigde Staten.’’ Daarna hoopt Piefer zijn techniek in te kunnen zetten voor de productie van schone energie. ,,We zijn op de juiste weg, maar zelfs als die droom niet uitkomt in mijn leven dan kan ik wel zeggen dat we het leven van veel mensen hebben verbeterd.’’

Campus Petten

De plannen van Shine lijken naadloos aan te sluiten bij de ambities van de Energy & Health campus in Petten. Als het gaat om energievraagstukken en de ontwikkeling van nieuwe (nucleaire) medicijnen moet de campus dé plek worden voor innovaties in Nederland. De vraag is echter of Shine als een kans wordt gezien die banen en innovatie voor de regio kan opleveren of vooral als een concurrent van de nieuw te bouwen Pallas reactor.

Tot nu toe zijn in Petten immers alle blikken gericht op de komst van Pallas. Minister Bruins kondigde onlangs aan dat er veel interesse is van investeerders voor de reactor. Maar hoewel altijd gezegd is dat de reactor door private partijen moest worden gefinancierd, gaf Bruins ook aan dat er wordt gewerkt aan een alternatief scenario ’in het onverhoopte geval dat de belangen van de Staat onvoldoende worden behartigd in de onderhandelingen met de private investeerders’.

Als het alternatieve scenario inderdaad werkelijkheid wordt, lijkt de kans kleiner dat Shine voor Petten kiest. Piefer hamert op een gelijk speelveld. ,,De campus in Petten is interessant indien we er van uit mogen gaan dat we gelijk aan Pallas worden gesteund door de overheid.’’ Overigens heeft Shine in Amerika van het Department of Energy wel al miljoenen dollars aan subsidie gekregen, terwijl Pallas het tot nog toe moet doen met leningen die moeten worden terugbetaald.

Piefer ziet zeker kansen voor samenwerking met Pallas, vooral bij de productie van therapeutische isotopen die worden ingezet voor de behandeling van patiënten. De bestraling van deze isotopen kan Pallas doen en een deel van de verwerking van de bestraalde producten kan dan bij Shine plaatsvinden.

Waar Piefer Pallas met name op het gebied van de productie van molybdeen als een concurrent ziet, verwacht hij minder van andere potentiële concurrenten, die molybdeen willen maken met behulp van verschillende soorten deeltjesversnellers. Een van die partijen is het voormalige Nederlandse icoon Lighthouse waarvoor chipmachinefabrikant ASML de basis heeft gelegd en dat nu vanuit België opereert. ,,Molybdeen dat voortkomt uit uranium is veel meer geconcentreerd. Bovendien is het eindproduct veel makkelijker te gebruiken door onze klanten. Ziekenhuizen hoeven ten opzichte van de huidige situatie niets te veranderen.’’

Om de fabriek in Europa van de grond te krijgen is Harrie Buurlage aangetrokken. De oud-topman van NRG is volgens Piefer ’een man met visie’. ,,Hij heeft zicht op de langere termijn. Hij weet wat we moeten doen zodat patiënten krijgen wat ze nodig hebben. Hij begrijpt als geen ander dat de Shine technologie een businessmodel mogelijk maakt zodat betaalbare medische isotopen kunnen worden geleverd met een hoge leveringszekerheid. We hadden iemand nodig die de Europese markt kent en de hierbij horende spelregels. Hij is de juiste man voor Shine Europa.’’

Maar Buurlage is niet de enige steunpilaar voor Shine. Zo is de uit Janesville afkomstige Paul Ryan toegetreden tot de ’board of directors’ van het bedrijf. Ryan is als voormalig voorzitter van het Huis van Afgevaardigden een prominente figuur in de Amerikaanse samenleving. Ryan zal zijn omvangrijke nationale en internationale netwerk aanspreken om Shine verder te helpen. ,,Waar hij zich hard voor maakt is dat de regering niet moet concurreren met de vrije sector’’, aldus Piefer.

De ontwikkelingen bij Shine worden met interesse gevolgd door NRG en de Stichting voorbereiding Pallas-reactor. Volgens een woordvoerster van Pallas zal er voorlopig nog veel behoefte zijn aan nieuwe partijen die molybdeen produceren doordat verschillende verouderde reactoren verdwijnen. ,,Pallas kan de leegte die ontstaat straks niet alleen opvangen. Shine een interessant initiatief.’’ Wel wordt benadrukt dat Shine slechts één van de alternatieven is die zich op de isotopenmarkt willen begeven.

Pallas vreest niet dat de komst van Shine naar Europa een bedreiging is voor de eigen businesscase. ,,Pallas richt zich naast molybdeen op therapeutische isotopen. Diverse marktanalyses laten zien dat de marktvraag naar medische isotopen wereldwijd zal toenemen.’’

Gevraagd naar een mogelijke samenwerking met Shine, houden ze zich bij Pallas op de vlakte. ,,We zijn met veel partijen in gesprek. Ook Shine spreken wij regelmatig. Shine is nog in ontwikkeling en de techniek is nog niet bewezen.’’ Mocht Shine een succesvolle technologie ontwikkelen dan is Petten volgens Pallas zeker een een logische plek. ,,Petten is een unieke locatie in Europa door de bundeling van kennis, faciliteiten en infrastructuur op het gebied van de productie voor molybdeen.’’
Een woordvoerster van NRG betwijfelt of er binnen enkele jaren al partijen zullen zijn die grootschalig en met dezelfde kwaliteit molybdeen kunnen produceren als de reactor. ,,Gezien de stijgende vraag naar medische isotopen verwachten wij dat er in de toekomst vast een doorbraak zal komen van een nieuwe productiemethode en dat ze dus op de markt komen, maar wij denken niet dat deze binnen enkele jaren kan voldoen aan de vraag van de markt.’’ Wel denkt ook NRG dat enkele Amerikaanse initiatieven verder zijn dan Lighthouse. ,,Shine is een kansrijk initiatief.’’

Een samenwerking met Shine wordt door NRG niet uitgesloten. ,,NRG heeft de kennis en expertise in huis om medische isotopen te ontwikkelen. Vooral op het gebied van medische isotopen voor therapie zien we een enorme groei en ontwikkeling komen. Als een initiatief als Shine erin slaagt om met deze techniek molybdeen-99 te gaan produceren, dan kunnen wij ons meer richten op de behandelisotopen en dan kan deze combinatie aantrekkelijk zijn voor de markt.’